Zbigniew Herbert

Zbigniew Herbert

Zbigniew Herbert (1924–1998) – polski poeta, eseista, dramatopisarz, autor słuchowisk.

Pan Cogito

 Poniżej znajdują się wybrane cytaty, więcej znajdziesz w osobnym haśle Pan Cogito.

Przesłanie Pana Cogito

• bądź odważny, gdy rozum zawodzi, bądź odważny
  w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy.
  • Zobacz też: odwaga, rozum

• Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu
  po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę
  idź wyprostowany wśród tych co na kolanach
  wśród odwróconych plecami i obalonych w proch

• idź bo tylko tak będziesz przyjęty do grona zimnych czaszek
  do grona twoich przodków: Gilgamesza Hektora Rolanda
  obrońców królestwa bez kresu i miasta popiołów
  Bądź wierny Idź

Inne

• A zakopać cara ze złotym tronem – żal.
  • Źródło: Bajka ruska

• Człowiek sam jest ślepy. Musi mieć wokół siebie lustra albo inne oczy. Kocha – to znaczy przygląda się sobie.
  • Źródło: Wybór poezji. Dramaty, Warszawa 1973, wyd. Czytelnik, s. 217.

• gdy wyschnie źródło gwiazd
  będziemy świecić nocom
  gdy skamienieje wiatr
  będziemy wzruszać powietrze
  • Źródło: Napis

• Ignorancja ma skrzydła orła i wzrok sowy.
  • Zobacz też: ignorancja, wzrok

• I jeśli Miasto padnie, a ocaleje jeden
  on będzie niósł Miasto w sobie po drogach wygnania
  on będzie Miasto.
  • Źródło: Raport z oblężonego miasta

• jeśli tematem sztuki
  będzie dzbanek rozbity
  mała rozbita dusza
  z wielkim żalem nad sobą
  
  to co po nas zostanie
  będzie jak płacz kochanków
  w małym brudnym hotelu
  kiedy świtają tapety
  • Źródło: Dlaczego klasycy

• Kobiety śmieją się, kiedy mogą, i płaczą, kiedy chcą.
  • Zobacz też: kobieta, płacz, śmiech

• Michnik jest manipulatorem. To jest człowiek złej woli, kłamca. Oszust intelektualny. Ideologia tych panów, to jest to, żeby w Polsce zapanował 'socjalizm z ludzką twarzą' . To jest widmo dla mnie zupełnie nie do zniesienia. Jak jest potwór, to powinien mieć twarz potwora. Ja nie wytrzymuję takich hybryd, ja uciekam przez okno z krzykiem.
  • Źródło: Antoni Lenkiewicz, Polacy na przełomie XX i XXI wieku, Tom 8, Wydawn. Biuro Tłumaczeń, 1998, s. 45.

• Mój głos wewnętrzny
  niczego nie doradza
  niczego nie odradza
  nie mówi ani tak ani nie
  jest słabo słyszalny
  i prawie nieartykułowalny
  • Źródło: Głos wewnętrzny

• (...) naród, który traci pamięć, traci sumienie.
  • Źródło: Sławomir Abramowicz, Tomasz Balbus, Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944–1956. Słownik biograficzny, IPN, 2002, przedmowa, s. VII.
  • Zobacz też: naród

• Nie dialoguj z pokusą, bo przegrasz.

• Nie każda przewrotka jest od razu upadkiem.

• Nie ma nic pospolitszego nad sny cesarzów.
  • Źródło: Sen cesarza

• Nie rozumiem, jak można pisać wiersze o księżycu. Jest tłusty i niechlujny. Dłubie w nosie kominów. Jego ulubione zajęcie to włazić pod łóżka i wąchać buty.
  • Źródło: Księżyc
  • Zobacz też: księżyc

• niech mnie wydadzą dobre oczy
  pożerającym krajobrazom
  słowa co miały chronić ciało
  niech mi przepaści przyprowadzą
  • Źródło: wersety panteisty

• Nikomu nie przekażesz wiedzy
  twój tylko słuch jest i twój dotyk
  na nowo musi każdy stworzyć
  swą nieskończoność i początek
  • Źródło: Kłopoty małego stwórcy, 2

• Okolicznością łagodzącą jest fakt, że sztuka pochodzi z czasów zamierzchłych.
  • Źródło: Wybór poezji. Dramaty, Warszawa 1973, wyd. Czytelnik, s. 186.

• Pan Bóg kiedy budował świat
  marszczył czoło
  obliczał obliczał obliczał
  dlatego świat jest doskonały
  i nie można w nim mieszkać
  • Źródło: W pracowni

• Panie,
  dzięki Ci składam za cały ten kram życia, w którym
  tonę od niepamiętnych czasów bez ratunku śmiertelnie
  skupiony na ciągłym poszukiwaniu drobiazgów.
  • Źródło: Brewiarz I

• Panie, (...)
  nie zdążę już
  zadośćuczynić skrzywdzonym
  ani przeprosić tych wszystkich
  którym wyrządziłem zło
  dlatego smutna jest moja dusza
  • Źródło: Brewiarz IV

• Pisarz jest, a przynajmniej powinien być, po stronie poniżonych i pokrzywdzonych. Od tego nie mogą go zwolnić żadne instancje świeckie czy duchowne.
  • Opis: na temat odmawiania udziału w życiu literackim w okresie socrealizmu.
  • Źródło: Antoni Lenkiewicz, Polacy na przełomie XX i XXI wieku, Tom 8, Wydawn. Biuro Tłumaczeń, 1998, s. 45.
  • Zobacz też: socrealizm

• Płynie się zawsze do źródeł pod prąd, z prądem płyną śmiecie.
  • Źródło: „Krytyka” 1981, nr 8, s. 39.

• Poeta walczy z własnym cieniem. Poeta krzyczy, jak ptak w pustce.
  • Źródło: Jacek Łukasiewicz, Poezja Zbigniewa Herberta, Wydawn. Szkolne i Pedagogiczne, 1995, s. 12.

• przeleciał ptak przepływa obłok
  upada liść kiełkuje ślaz
  i cisza jest na wysokościach
  i dymi mgłą katyński las
  • Źródło: Guziki

• (...) serce kamieni drży czasem jak serce małych zwierząt.
  • Źródło: Andrzej Franaszek, Poznawanie Herberta, Tom 1, Wydawn. Literackie, 1998, s. 160.

• Stawia nas twarzą w twarz wobec okrutnej alternatywy – albo bezpieczeństwo albo wolność. Tertium non datur. W naszej skołatanej epoce securitas może liczyć na rzesze wyznawców. Cenimy bezpieczeństwo, tę grę, w której główną wygraną jest zaledwie stawka, nędzny żeton, uprawniający do kontynuowania zabawy, dopóki służy ręka. Bezpieczeństwo, cóż to jest bezpieczeństwo. Trwożliwa formuła szczęścia. Życie bez walki.
  • Źródło: Securitas (Król mrówek)

• Stawianie zagadnień: socjalizm albo kapitalizm jest symplifikacją. Pomijając nieokreśloność terminu socjalizm między jego skrajnym odchyleniem, marksizmem, a skrajnym odchyleniem kapitalizmu, powiedzmy amerykanizmem, jest jeszcze całe bogactwo mądrych form ustrojowych, które potrafią – wierzę – przywrócić staremu słowu: demokracja – życie, prawdę i wartość.
  • Opis: w liście do Jerzego Zawieyskiego.
  • Źródło: Zbigniew Herbert, Jerzy Zawieyski, Korespondencja 1949–1967, Bilioteka „Więzi”, 2002, s. 29.
  • Zobacz też: socjalizm, kapitalizm, demokracja

• suchy poemat moralisty
  tak – tak
  nie – nie
  • Źródło: Kołatka

• Tadzio jest dowartościowany, Tadzio czuje się świetnie, a już to, że sekretarz generalny spotyka się z nim!... I mówi: wicie, rozumicie, towarzyszu – tak, choć on jeszcze do partii nie należał – ale wicie, rozumicie, my w Nieborowie robimy taki zjazd, to przyjedźcie do Nieborowa, tam będzie taka dyskusja literacka o nowych kierunkach.
  • Opis: krytyczny opis postawy intelektualistów w dobie stalinizmu; zwrot „wicie, rozumicie” wszedł do potocznego obiegu jako ilustracja niegramotnego sposobu wysławiania się działaczy partyjnych w PRL.
  • Źródło: Hańba domowa, 1996

• Tej garstce, która nas słucha, należy się piękno, ale także prawda...
  • Źródło: Pocztówka od Adama Zagajewskiego

• To wcale nie wymagało wielkiego charakteru
  mieliśmy odrobinę niezbędnej odwagi
  lecz w gruncie rzeczy była to sprawa smaku
  Tak smaku
  który każe wyjść skrzywić się wycedzić szyderstwo
  choćby za to miał spaść bezcenny kapitel ciała
  głowa
  • Źródło: Potęga smaku

• W mojej klasie było nas dwudziestu czterech i ja byłem najmniej zdolny; i z całej naszej klasy tylko ja jeden przeżyłem wojnę.

• Wątroba to nie Dżentelmen
  • Źródło: Dziennik 1954 L. Tyrmanda

• we mnie jest płomień który myśli
  i wiatr na pożar i na żagle
  • Źródło: Napis
  • Zobacz też: płomień

• Wielkie nazwiska uprawdopodobniają największe idioty­zmy, gdyż tłum ma naiwną pewność, że wielcy ludzie bredzić nie mogą.
  • Źródło: Waldemar Łysiak, Rzeczpospolita kłamców. Salon, Wydawn. Nobilis, 2004, s. 56.

• Wolność uzyskana bez kropli krwi nie jest żadną wolnością.

O Zbigniewie Herbercie

• Jego humor, oparty na autoironii, był bardzo pouczający, i ja stałem się w jakimś sensie jego naśladowcą.
  • Autor: Zdzisław Najder, „Dziennik”, 30 lipca 2008

• Nawet wtedy, kiedy sitwa literacka skakała wokół niego na paluszkach, miał wybuchy szczerości. Pamiętam, jak zareagował, gdy ktoś próbował obniżyć piękno akowskiego etosu. Po prostu walnął pięścią w stół i wyszedł ze mną na taras. A na tarasie huknął potężnym basem: „Precz z bolszewikami”.
  • Autor: Jerzy Narbutt, „Nasz Dziennik”, 28 lipca 2008

Uwaga: W dalszej części znajdują się słowa powszechnie uznawane za wulgarne.

• Herbert był szalenie związany uczuciowo ze Lwowem. I nie znosił wyrzekania na Polaków. Kiedyś pojechał do paryskiej „Kultury” i Giedroyc z Miłoszem swoim zwyczajem gadali na Polaków. Wtedy Herbert zdjął spodnie i kazał się całować w polską dupę.
  • Autor: Janusz Szpotański, Ostatni wywiad z Januszem Szpotańskim, autorem „Towarzysza Szmaciaka”, Życie 10/2001.